13 listopada, o godz. 18.00, w Galerii Obrazów w Kownie, będącej częścią Narodowego Muzeum Sztuki im. M.K. Čiurlionisa (ul. K. Donelaičio 16, Kowno), odbędzie się wernisaż wystawy „Abstrakcje polskie”.
Wystawa przybliża najważniejsze zjawiska i twórców polskiej sztuki od lat 50. XX w. po współczesność. Zgromadzona z prywatnych kolekcji ekspozycja malarstwa, fotogramów i obiektów przestrzennych ukazuje historię polskiej sztuki współczesnej z perspektywy XX i XXI w.
Miłą niespodzianką na wystawie, której głównym tematem jest malarstwo, będą dzieła światowej sławy artystki Magdaleny Abakanowicz. W ekspozycji zaprezentowane zostaną trzy monumentalne abakany oraz instalacja rzeźbiarska „Czarna kula”, która po raz pierwszy od momentu powstania w latach 1986–1987 zostanie pokazana na międzynarodowej arenie. To wyjątkowa premiera.
„Abstrakcje polskie” to wielowątkowa wystawa retrospektywna, prezentująca 94 lata rozwoju polskiej sztuki awangardowej. Abstrakcja, której początki sięgają okresu międzywojennego, w czasach powojennych stała się formą protestu przeciwko socrealizmowi oraz odważną deklaracją artystycznej więzi ze światem zachodnim. Najwcześniejszym chronologicznie dziełem prezentowanym na wystawie jest heliografia Karola Hillera, datowana na lata około 1932–1934. Najstarsza praca malarska, powstała w 1950 r., należy do Marii Jaremy – ikony polskiej awangardy. Z kolei Tomasz Ciecierski namalował swoje najnowsze płótna w 2018 r.
Autorzy projektu dedykują wystawę litewskiej publiczności, która zna polskie malarstwo, jednak być może w mniejszym stopniu orientuje się w tradycjach polskiej sztuki abstrakcyjnej, a zwłaszcza w niezwykłej różnorodności jej twórców. W historii malarstwa litewskiego abstrakcja pojawiała się rzadziej niż tendencje ekspresjonistyczne. Dlatego też różnorodne oblicza polskiego abstrakcjonizmu mogą stać się dla miłośników sztuki na Litwie intrygującym i inspirującym odkryciem.
Wystawa przypomina również o wydarzeniu historycznym z 1923 r., które zostało w dużej mierze zapomniane zarówno w Polsce, jak i na Litwie. Wówczas w foyer wileńskiego kina „Corso” odbyła się niezwykła wystawa, zainicjowana przez polskiego artystę Władysława Strzemińskiego oraz litewskiego twórcę Vytautasa Kairiūkštisa. Była to pierwsza prezentacja historycznej polskiej grupy awangardowej „Blok”. Pod tym samym tytułem wydawano również czasopismo, którego faksymile stron oraz katalogu zaprezentowano w osobnej części ekspozycji jako historyczne uzupełnienie.
Początki awangardy konstruktywistycznej wiążą się właśnie z kinem „Corso”. Po 103 latach w Kownie zaprezentowana zostanie retrospektywa malarstwa Henryka Stażewskiego, który uczestniczył w tamtym wydarzeniu.
Druga część wystawy przedstawia kolekcję fotografii abstrakcyjnej. Eksponowane będą heliografia Karola Hillera (1938), niezwykłe fotogramy Fortunaty Obrąpalskiej (1948), eksperymentalne fotografie Bronisława Schlaba oraz konceptualne prace fotograficzne Zygmunta Rytki z lat 80. XX w.
Kurator wystawy: Krzysztof Stanisławski
Dzieła prezentowane na wystawie zostały uprzejmie wypożyczone przez prywatnych polskich kolekcjonerów: Jolantę i Piotra Marzeców (Częstochowa, Warszawa), Katarzynę Szafrańską (Poznań), Artinfo (Warszawa) oraz Krzysztofa M. Bednarskiego (Rzym, Warszawa).
Koordynatorzy wystawy: Izabella Stanisławska, Lina Pranaitytė, Vaiva Mikelionytė
Organizator projektu: Kampania Artystyczna, Warszawa
Partner projektu: Instytut Polski w Wilnie
Partner medialny: Artinfo
Projekt dofinansowano ze środków: Funduszu Wspierania Kultury oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Czas trwania wystawy: 13.11.2026–01.2027
