Wystawa w Instytucie Polskim

Z okazji Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu w Instytucie Polskim prezentowana jest wystawa „Jedno wiem, mam zginąć. Zagłada Żydów w okupowanej Polsce”, przygotowana przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

Tytuł wystawy pochodzi z zapisu pozostawionego przez Marjem Tyk, dziewiętnastoletnią Żydówkę. Na odwrocie swojej fotografii, w noc przed wysiedleniem Żydów z getta w Strzegowie na Mazowszu, napisała słowa: „Jedno wiem, mam zginąć”. Dwie wiadomości, skreślone na rewersach zdjęć, wyrzuciła z pociągu jadącego do niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz. Marjem podzieliła los około trzech milionów polskich Żydów i Żydówek, którzy zginęli w Zagładzie. Jej historia jest jedną z wielu przywoływanych na wystawie.

Od dyskryminacji do zagłady

Napaść na Polskę 1 września 1939 roku zapoczątkowała prześladowania polskich Żydów prowadzone przez rasistowskie władze Rzeszy Niemieckiej. Przed wojną Polska była największym w Europie ośrodkiem życia żydowskiego – około 3,5 miliona osób, blisko 10% obywateli, stanowili Żydzi, tworząc zróżnicowaną pod względem religijnym, kulturowym i społecznym wspólnotę. Zagłada przyniosła jej niemal całkowite zniszczenie.

Narracja wystawy prowadzona jest w porządku chronologicznym i ukazuje kolejne etapy niemieckiej polityki prześladowań wobec Żydów na ziemiach polskich – zarówno okupowanych, jak i włączonych bezpośrednio do Rzeszy. Od pierwszych aktów dyskryminacji i upokorzenia, poprzez fizyczne i psychiczne wyniszczenie w gettach, aż po masowe mordowanie w ośrodkach zagłady.

Próby przetrwania i opór

Ekspozycja pokazuje podejmowane przez Żydów próby przetrwania – ukrywanie się i życie pod przybraną tożsamością – a także różne formy oporu: zbrojnego, w tym w formie powstań w gettach i obozach, oraz intelektualnego, polegającego na dokumentowaniu niemieckich zbrodni i działalności samopomocowej.

Na wystawie historie indywidualne – ofiar Zagłady oraz nielicznych Ocalałych – przeplatają się z opowieścią o losie całej zbiorowości. Głosy świadków wydarzeń, osobiste pamiątki i dokumenty pozwalają dotknąć jednostkowego doświadczenia. Szczególne miejsce zajmują historie dzieci – najbardziej bezbronnych ofiar Zagłady.

Wystawa opiera się na materiałach ikonograficznych, relacjach historii mówionej oraz zasobach archiwalnych i ikonograficznych Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, a także innych instytucji, m.in. Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma oraz Instytutu Pamięci Narodowej.