Instytut Polski w Wilnie

30.04.2026 - 6.09.2026 Wydarzenia, Wystawy

2026.04.30 – 2026.09.06

Šiuolaikinio meno centras (ŠMC) Vokiečių g. 2, Vilnius

W międzynarodowej wystawie zbiorowej „Superglue, czyli Stworzyć przyjaciela”, której kuratorem jest Valentinas Klimašauskas, wezmą udział artyści z różnych krajów, w tym kilku utalentowanych twórców z Polski. W Centrum Sztuki Współczesnej (ŠMC) zaprezentowane zostaną prace Karola Radziszewskiego, Leszka Knaflewskiego (KNAF), Piotra Skiby, Magdaleny Lazar, duetu Doroty Gawędy i Eglė Kulbokaitė, a także performans Filipki Rutkowskiej. Każdy z tych artystów wnosi do wystawy istotną perspektywę, podkreślając znaczenie polskiej sztuki współczesnej w szerszym kontekście międzynarodowej sceny artystycznej.

Artyści:

Międzynarodowa wystawa zbiorowa „Superglue, czyli Stworzyć przyjaciela” otwiera nowy etap działalności Centrum Sztuki Współczesnej – stanowi początek programu wystawienniczego nowego dyrektora tej instytucji. Ekspozycja, koncentrująca się głównie na sztuce figuratywnej, zaprasza do ponownego przeanalizowania relacji ŠMC z publicznością. Mnogość postaci tworzy tu zróżnicowane środowisko estetyczne i społeczne, które może zarówno ułatwiać spotkanie z drugim człowiekiem, jak i kwestionować tożsamość (osoby, postaci przedstawionej, (post)człowieka), możliwość nawiązania relacji z innym, a także – autentyczność i sens sztuki współczesnej.

W obliczu rosnącej polaryzacji i fragmentacji świata (oraz naszego społeczeństwa) wystawa dąży do stworzenia warunków do bardziej otwartej debaty na temat zmieniającej się relacji między sztuką współczesną a jej odbiorcami w obliczu wielowymiarowych kryzysów. Jednym z głównych punktów odniesienia wystawy jest fragment filmu „Kai aš mažas buvau” (1968) w reż. Algirdasa Araminsa. Przedstawia on wycieczkę szkolną na jedną z pierwszych wystaw w ówczesnym Pałacu Wystawowym Sztuki w Wilnie (obecnie ŠMC). Film podkreśla niełatwą relację widza z nowoczesnością: prowincjonalny bohater, grany przez aktora Broniusa Babkauskasa, uderza w wielkie okna gmachu – symbol modernistycznej przejrzystości. Wysoką kulturę reprezentują tu modernistyczna wystawa i manieryczny głos przewodniczki, podczas gdy wychowawca klasy pełni rolę dyscyplinarną. Ta presja zbliża do siebie parę uczniów: uciekają z oprowadzania i nawiązują relację o charakterze romantycznym.

Odnosząc się do dzieł historycznych i współczesnych, wystawa „Superglue, czyli Stworzyć przyjaciela” zastanawia się nad spotkaniem z innym poprzez odmienne koncepcje inności, narodziny postaci posthumanistycznej oraz nad samą sztuką współczesną jako coś nie do końca poznawalnego, obcego. Zestawienia postaci nowych i historycznych, indywidualnych i zbiorowych pośrednio stawiają pytanie: jaki klej mógłby zjednoczyć podzielone, wojownicze i dość narcystyczne społeczeństwo? Jaka jest rola sztuki w świecie, w którym opinie ulegają coraz większemu zaostrzeniu? I co – w piekle nadmiaru ideologii – mogłoby jeszcze pozwolić myśleć o relacjach otwierających na autentyczne, nieprzewidywalne, niewyeksploatowane doświadczenia – o przyjaźniach, a nawet o możliwości zakochania się w innym (zamiast jego odrzucenia)?

Sztuka figuratywna istnieje od co najmniej 50 000 lat, jednak w ostatniej dekadzie w sztuce współczesnej wyraźnie widoczny jest powrót figury – a wręcz jej nadmiar. Zjawisko to można interpretować jako reakcję na niepewność, dezinformację, nadmiar spekulacji, symulacji, hiperrealizm i big data, które towarzyszą rozwojowi technologii, a także jako próbę wykorzystania możliwości oferowanych przez posthumanizm, nowy materializm, perspektywy postkolonialne, postrobotykę, sztuczną inteligencję i inne procesy. Powrót do figury i narracji wiąże się z ponownym namysłem nad strategiami konstruowania i rozpoznawania tożsamości.

Druga część tytułu – „Stworzyć przyjaciela” – nawiązuje do antyideologicznego eseju włoskiego filozofa i pisarza Umberta Eco „Wymyślanie wrogów”. Dziś wrogów – czy antagonistów – nie brakuje ani w polityce, ani w świecie sztuki, jednak wewnętrzne pojednanie, które zazwyczaj osiąga się dzięki zewnętrznemu wrogowi, nigdy nie następuje.

Od czego to wszystko się zaczęło? Modernizm, kontynuowany przez sztukę współczesną, nigdy nie obiecywał, że będzie przyjazny dla widza. Wręcz przeciwnie – operując terminologią militarną, deklarując się jako artystyczna awangarda i dążąc do obalenia starego porządku, świadomie rozkoszował się negacją i szokowaniem tzw. filisterskiego, mieszczańskiego gustu.

Dziś jednak relacja ta uległa zmianie: niegdyś promowana strategia „tworzenia (artystycznego) wroga” – polegająca na wyśmiewaniu publiczności nieznającej reguł sztuki – przekształciła się w próbę zaprzyjaźnienia się muzeów i galerii z publicznością. Współcześnie większość instytucji kulturalnych tworzy programy przyjaciół lub mecenasów (często płatne) i stara się być bardziej otwarta. Nierzadko jednak, ceną tej „życzliwości” jest spłycenie lub banalizacja doświadczenia sztuki: wystawy i dzieła są „wyjaśniane”, stają się ilustracyjne, a widz nie ma miejsca na nieokreśloną, osobistą relację. Mając świadomość tych zagrożeń, wystawa „Superglue, czyli Stworzyć przyjaciela” nieuchronnie balansuje między próbą budowania wielowymiarowych, niejednoznacznych, a nawet sprzecznych relacji między instytucją sztuki, wystawą, dziełami i publicznością, a krytyką tych relacji.

Jak jest dziś? Jakie siły nadal skłaniają nas do tworzenia więzi w obliczu narastającej polaryzacji, narcyzmu, ciągłego networkingu, komodyfikacji relacji, licznych kryzysów i wojen? Czy nadal możliwe jest budowanie relacji z drugim człowiekiem? Czy potrafimy budować siebie poprzez drugiego człowieka w pozytywny sposób – widząc w nim nie tylko wroga lub przyjaciela? Jeśli tak, czy jest to jedna z funkcji sztuki współczesnej? Co dziś nas przeraża – i przed czym uciekalibyśmy na wystawie? Wreszcie – jak, mimo wszystko, możemy nawiązywać przyjaźnie?

Więcej informacji o wystawie: „Superglue, czyli Stworzyć przyjaciela”