Wystawa przedstawia ich odwagę i codzienną walkę o wolność, która toczyła się w domach, na ulicach i w redakcjach wydawnictw podziemnych. Przypomina również konkretne bohaterki, w tym dysydentki z polskiej, słowackiej i czeskiej opozycji (m.in. Anna Walentynowicz, Marta Kubišová, Ewa Ossowska, Ľudmila Pastierová, Zuzana Bartošová, Joanna Duda-Gwiazda, Hana Ponická, Ewa Kubasiewicz, Zdena Tominová, Zofia Romaszewska, Anna Šabatová, Elżbieta Szczepańska, Mária Sládkovičová, Jadwiga Chmielowska, Dorota Šimeková, Barbara Sadowska, Alina Pienkowska, Bernadeta Pánčiová, Ewa Kulik, Ivanka Hyblerová, Barbara Labuda i in.), które swoją wytrwałością, siłą moralną i poczuciem współodpowiedzialności przyczyniły się do zmian, których symbolem jest rok 1989.

Jest to projekt autorski, który jest wynikiem udanej ubiegłorocznej współpracy Instytutu Polskiego w Bratysławie i Instytutu Polskiego w Pradze. Wystawa miała swoją premierę w Pradze oraz w Instytucie Polskim w Bratysławie w ramach Festiwalu Wolności, a tym razem będzie dostępna w przestrzeni publicznej Bratysławy – na promenadzie przy Grobie Nieznanego Żołnierza. Kuratorką wystawy i autorką tekstów o polskich dysydentkach jest polska dokumentalistka, pisarka i kuratorka Marta Dzido – autorka jednego z pierwszych filmów o kobietach w ruchach walczących podczas komunizmu o wolność pt. Solidarność według kobiet (2014, 103 min). Nad koncepcją i tekstem wystawy współpracowali eksperci ze Słowacji i Czech – Oľga Gyárfášová, Zuzana Luprichová, Soňa Gyarfášová, František Neupauer, Marcela Linková i Naďa Straková. Współpracę koordynowała Lucie Zakopalová z Instytutu Polskiego w Pradze. Partnerami wystawy są słowacki Instytut Pamięci Narodu, Słowackie Muzeum Narodowe – Muzeum Historyczne, czeski Instytut Badań nad Reżimami Totalitarnymi oraz Muzeum Pamięci XX Wieku.

Ważnym elementem wystawy jest jej charakterystyczny wygląd, który stworzyła graficzka Marta Miara (Instytut Polski w Bratysławie). Motyw rozświetlonego okna w bloku mieszkalnym niesie symbolikę światła nadziei, lecz także ciężaru ciemności. Na poszczególnych planszach pojawiają się „szwy”, które autorka projektu graficznego wykorzystała jako metaforę łączenia i „zszywania” rozdartego przez totalitaryzm społeczeństwa, ale jednocześnie jako odniesienie do roli kobiet w łączeniu społeczności – od dysydenckich i kościelnych po ekologiczne i młodzieżowe. Dzięki swojej kolorowej oprawie wizualnej wystawa nawiązuje również do radości, o której często mówią same dysydentki – radości z wolności i wspólnoty, jaką dawało im zaangażowanie w ruch oporu, oraz do przesłania, że ich odwaga i wytrwałość przyczyniły się do wydarzeń z 1989 roku.

Wystawa potrwa do 19 marca 2026 r.

26.02 / godz. 15:00 Bratysława, Promenada przy Grobie Nieznanego Żołnierza, nabrzeże Vajanskiego

Z okazji wystawy odbędą się imprezy towarzyszące – dwa pokazy filmowe i jedna dyskusja:

Solidarność według kobiet

reż. Marta Dzido, Piotr Śliwowski, 2014, 103 min., napisy w języku słowackim

25.02 / 18:30 Bratysława, Edison Filmhub, Baštová 6

Film dokumentalny opowiada historie kilku odważnych Polek, które swoją mądrością, determinacją i zaangażowaniem przyczyniły się w latach 80. do zmian politycznych w Polsce, a elementem łączącym film jest sama reżyserka i narratorka Marta Dzido, która w swoim dziele poszukuje miejsca dla kobiet w historycznej narracji o walce o wolność. Po zakończeniu filmu odbędzie się dyskusja z duetem reżyserskim – Martą Dzido i Piotrem Śliwowskim, którą poprowadzi Michal Hvorecký.

Codzienna odwaga – wczoraj i dziś

26.02 / 17:00 Bratysława, Instytut Polski, Nám. SNP 27

Program towarzyszący wystawie obejmie również dyskusję na temat odwagi obywatelskiej, oporu wobec reżimów totalitarnych oraz roli kobiet w walce o wolność i demokrację w Europie Środkowej i Wschodniej – w kontekście historycznym i współczesnym. W dyskusji wezmą udział Alina Koushyk (redaktor naczelna telewizji TV Belsat, była członkini rządu na uchodźstwie Sviatłany Cichanouskiej), Marta Dzido (kuratorka wystawy „Codzienna odwaga”) oraz Jolana Kusá (słowacka dysydentka). Moderatorem dyskusji będzie słowacki pisarz i publicysta Michal Hvorecký.

Na żywo

Na żywo, reż. Mara Tamkovich, 2022, 14 min., napisy w języku słowackim

27.02 / 18:00 Bratysława, Edison Filmhub, 6

Pokojowa demonstracja w Mińsku upamiętniająca Ramana Bandarenki, młodego mężczyznę pobitego na śmierć, zostaje brutalnie stłumiona przez policję. Świat dowiaduje się o tym dzięki bezpośredniej transmisji dwóch dziennikarek z niezależnej białoruskiej stacji telewizyjnej, które jako jedyne informują na żywo o przebiegu wydarzeń. Ze względów bezpieczeństwa relacjonują je z okien pobliskiego mieszkania.