14.11.2025 Wystawy

Codzienna odwaga. Polki, Słowaczki i Czeszki w opozycji antykomunistycznej 1968 – 1989

Wystawa „Codzienna odwaga”, dostępna od 14.11.2025 r. w tzw. Nieformalnej galerii Instytutu Polskiego w Bratysławie – witrynach od ul. Klobučníckiej – przedstawia historie kobiet, które w latach 1968–1989 postanowiły przeciwstawić się reżimowi komunistycznemu w Polsce i Czechosłowacji. Zamiast spokojnego życia dysydentki wybrały drogę oporu, ryzyka i solidarności.

Były to aktywistki, redaktorki, konspiratorki, kurierki czy organizatorki podziemnych struktur – kobiety, które w znacznym stopniu przyczyniły się do upadku totalitarnego systemu, ale o których historia często zapominała. Wystawa przedstawia ich odwagę i codzienną walkę o wolność, która toczyła się w domach, na ulicach i w redakcjach wydawnictw podziemnych. Przypomina również konkretne bohaterki, w tym dysydentki z polskiej, słowackiej i czeskiej opozycji (m.in. Anna Walentynowicz, Marta Kubišová, Ewa Ossowska, Ľudmila Pastierová, Zuzana Bartošová, Joanna Duda-Gwiazda, Hana Ponická, Ewa Kubasiewicz, Zdena Tominová, Zofia Romaszewska, Anna Šabatová, Elżbieta Szczepańska, Mária Sládkovičová, Jadwiga Chmielowska, Dorota Šimeková, Barbara Sadowska, Alina Pienkowska, Bernadeta Pánčiová, Ewa Kulik, Ivanka Hyblerová, Barbara Labuda i in.), które swoją wytrwałością, siłą moralną i poczuciem współodpowiedzialności przyczyniły się do zmian, których symbolem jest rok 1989.

Jest to projekt autorski, który jest wynikiem udanej współpracy Instytutu Polskiego w Bratysławie i Instytutu Polskiego w Pradze. Kuratorką wystawy i autorką tekstów o polskich dysydentkach jest polska dokumentalistka, pisarka i kuratorka Marta Dzido – autorka jednego z pierwszych filmów o kobietach w ruchach walczących podczas komunizmu o wolność pt. Solidarność według kobiet (2014, 103 min). Film dokumentalny opowiada historie kilku odważnych Polek, które swoją mądrością, determinacją i zaangażowaniem przyczyniły się w latach 80. do zmian politycznych w Polsce, a elementem łączącym film jest sama reżyserka i narratorka Marta Dzido, która w filmie poszukuje miejsca dla kobiet w historycznej narracji o walce o wolność.

Nad koncepcją i tekstem wystawy współpracowali eksperci ze Słowacji i Czech – Oľga Gyárfášová, Zuzana Luprichová, Soňa Gyarfášová, František Neupauer, Marcela Linková i Naďa Straková. Współpracę koordynowała Lucie Zakopalová z Instytutu Polskiego w Pradze. Partnerami wystawy są słowacki Instytut Pamięci Narodu, Słowackie Muzeum Narodowe – Muzeum Historyczne, czeski Instytut Badań nad Reżimami Totalitarnymi oraz Muzeum Pamięci XX Wieku.

Ważnym elementem wystawy jest jej charakterystyczny wygląd, który stworzyła graficzka Marta Miara (Instytut Polski w Bratysławie). Motyw rozświetlonego okna w bloku mieszkalnym niesie symbolikę światła nadziei, lecz także ciężaru ciemności. Na poszczególnych planszach pojawiają się „szwy”, które autorka projektu graficznego wykorzystała jako metaforę łączenia i „zszywania” rozdartego przez totalitaryzm społeczeństwa, ale jednocześnie jako odniesienie do roli kobiet w łączeniu społeczności – od dysydenckich i kościelnych po ekologiczne i młodzieżowe. Dzięki swojej kolorowej oprawie wizualnej wystawa nawiązuje również do radości, o której często mówią same dysydentki – radości z wolności i wspólnoty, jaką dawało im zaangażowanie w ruch oporu, oraz do przesłania, że ich odwaga i wytrwałość przyczyniły się do wydarzeń z 1989 roku.

Wydarzenia towarzyszące pozwolą jednocześnie głębiej spojrzeć na tematy poruszane przez wystawę. 12 listopada br. o godz. 18:00 w Klubie pod Lampą odbędzie się dyskusja poświęcona wystawie i kobietom, które swoimi działaniami ukształtowały historię oporu przeciwko totalitaryzmowi. Uczestnicy – Judita Stempelová, członkini podziemnego kościoła i redaktorka wydawnictwa podziemnego „Religia i współczesność”, Ľudmila Pastierová, dysydentka i pracowniczka Instytutu Pamięci Narodu oraz František Neupauer, historyk Instytutu Pamięci Narodu oraz współautor wystawy – przedstawią swoje doświadczenia oraz poglądy na rolę kobiet w ruchu dysydenckim. Dyskusję poprowadzi Patrik Dubovský (IPN) i odbędzie się ona w ramach Festiwalu Wolności.

Kilka dni później, 20 listopada br. o godz. 18:00 w Instytucie Polskim w Bratysławie, odbędzie się debata na temat książki Oľgi Gyárfášovej „Jak żyliśmy w latach normalizacji”, która poprzez rozmowy z dziesięcioma kobietami przedstawia codzienność życia w okresie braku wolności. W dyskusji wezmą udział Zuzana Bartošová, Ľudmila Pastierová i Oľga Gyárfášová, a poprowadzi ją Jana Cviková z wydawnictwa ASPEKT, w którym ukazała się ta książka.

Wystawa „Codzienna odwaga” została jednocześnie otwarta w Czechach – 12 listopada br. o godz. 19:00 w Bibliotece Václava Havla w Pradze, gdzie odbędzie się także dyskusja pt. Zniknęły? Dyskusja o kobietach w polskiej i czechosłowackiej opozycji antykomunistycznej.

Temat codziennej odwagi kobiet pojawi się również w przygotowywanym odcinku podcastu Historia (prowadząca Agáta Šústová Drelová), który powstaje we współpracy ze słowackim magazynem Historická revue, a który będzie opublikowany w niedzielę 16 listopada br.

Scheduled ical Google outlook Wystawy

Codzienna odwaga. Polki, Słowaczki i Czeszki w

Wystawa „Codzienna odwaga”, którą zwiedzający mogli już obejrzeć nie tylko w Bratysławie, ale także w Bańskiej Bystrzycy i Preszowie, w listopadzie przenosi się do Zamku w Bratysławie.
16 11.2026 10 12.2026 Wystawy

Kurs mistrzowski z formowania szkła na gorąco

Trzydniowe warsztaty mistrzowskie dla uczniów i nauczycieli projektowania szkła w Szkole Przemysłu Artystycznego im. Józefa Vydry poprowadzi dr Dagmara Bielecka, wykładowczyni Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu oraz uznana artystka zajmująca się szkłem, laureatka brązowego medalu Gloria Artis (2024).
09 11.2026 11 11.2026 Wystawy

OFF Bratislava 2026: OFF Academy – Disinformation

Sekcja OFF Academy na festiwalu OFF Bratislava obejmuje wystawy przygotowywane przez studentów szkół artystycznych.
06 11.2026 20 11.2026 Wystawy