3.05.2021 Навіны

230-я гадавіна прыняцця Канстытуцыі 3 траўня

Калі 3 траўня 1791 года Чатырохгадовы Сойм, называны таксама Вялікім Соймам, прыняў Урадавы закон Рэчы Паспалітай, вядомы як Канстытуцыя 3 траўня, польска-літоўская дзяржава стала першай у Еўропе і другой у свеце краінай, у якой быў прыняты асноўны закон. Гэта быў прагрэсіўны і смелы для таго часу прававы акт, які ініцыяваў шэраг рэформаў. Ён таксама з’яўляўся ўвянчаннем шматвяковых сувязей Польшчы і Літвы.

Сёння, калі мы святкуем 230-ую гадавіну прыняцця Канстытуцыі 3 траўня апошнім польскім каралём і вялікім князем літоўскім Станіславам Аўгустам Панятоўскім, варта нагадаць, што менавіта яна ўвяла, сярод іншага, падзел уладаў на тры галіны і змяненне ранейшага дзяржаўнага ладу шляхам частковага раўнапраўя жыхароў Рэчы Паспалітай. Яна таксама была выражэннем волі да абароны незалежнасці пасля першага падзелу паміж Аўстрыяй, Прусіяй і Расіяй у 1772 годзе.

Канстытуцыя 3 траўня з завяршальным яе “Узаемным заручэннем абодвух народаў”, прынятая Вялікім Соймам 20 кастрычніка 1791 года, таксама з’яўлялася праявай умацавання саюза польскіх і літоўскіх народаў. У прыватнасці, гэты акт гарантаваў прадстаўленне на ўсіх агульных для Рэчы Паспалітай пасадах палякамі і літоўцамі па парытэце 1:1. Мы з гонарам можам сцвярджаць, што лідары двух народаў і дзяржаў, нягледзячы на ўсе адрозненні, змаглі эфектыўна працаваць разам у момант вырашальнага выпрабавання адносна іх існавання. Гэты прыклад натхняе да супрацоўніцтва і сяброўства Варшавы з Вільняй і па гэты дзень.

На жаль, амбіцыйныя планы рэформаў, якія павінны былі ажыццяўляцца на аснове палажэнняў новага асноўнага закона, былі перакрэслены ўзброеным умяшаннем расійскага войска ў 1792 годзе. У якасці прававога акта Канстытуцыя 3 траўня афіцыйна перастала дзейнічаць у лістападзе 1793 года па пастанове Сойма, скліканага пад дыктатам Расіі і Прусіі ў Гродне. У тым жа годзе абедзве дзяржавы ажыццявілі другі падзел Рэчы Паспалітай.

Канчатковае знікненне польска-літоўскай дзяржавы з карты Еўропы больш чым на 120 гадоў адбылося пасля трэцяга падзелу ў 1795 годзе, у якім удзельнічалі Аўстрыя, Прусія і Расія. Гэты акт, які супярэчыць усім прынцыпам міжнароднага права, быў перакрэслены толькі ў выніку Першай сусветнай вайны, калі ў 1918 годзе Польшча і Літва здабылі незалежнасць як дзве суверэнныя дзяржавы.

Пасля здабыцця Польшчай незалежнасці гадавіна прыняцця Канстытуцыі 3 траўня адзначалася як дзяржаўнае свята ўжо з 1919 года. У перыяд нямецкай і савецкай акупацыі і ў час праўлення камуністычнай улады ў Польшчы, калі гэтае свята было адменена, большасць палякаў працягвала лічыць 3 траўня святочным днём. У суверэннай Рэспубліцы Польшча з 1990 года мы зноў адзначаем Нацыянальнае свята Трэцяга Траўня.

Канстытуцыя 3 траўня і “Узаемнае заручэнне абодвух народаў” з’яўляюцца адным з асноўных элементаў шматвяковай спадчыны польска-літоўскіх адносін. Іх прыняцце – адна з асноў сённяшняга супрацоўніцтва нашых дзяржаў на форуме Еўрапейскага Саюза і ў НАТА.

Акрамя агульнага мінулага, сённяшнія Польшчу і Літву аб’ядноўваюць незлічоныя сумесныя энергетычныя і транспартныя праекты, якія ідуць на карысць усёй Еўропе, а таксама сумесныя намаганні па ўмацаванні бяспекі ў свеце і асабліва ў рэгіёне.

Звяртаючыся да агульнай спадчыны Рэчы Паспалітай, абедзве нашы краіны падтрымліваюць нашых суседзяў: Украіну, якая стаіць сёння на варце свайго суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці ў барацьбе з расійскай агрэсіяй і акупацыяй, і беларускі народ, які заслугоўвае свабоды і дэмакратыі ў незалежнай дзяржаве.

Scheduled Навіны

Дакументальны фільм “3 траўня, ці сёння”

Гэта новы фільм, які распавядае пра Канстытуцыю 3 траўня, 230-ю гадавіну прыняцця якой мы адзначаем у гэтым годзе.  
06 05.2021 Гісторыя, Кіно, Навіны, Падзея

II Міжнародны конкурс польскай музыкі імя Станіслава

Да 31 траўня можна падаць заяўку на Міжнародны конкурс польскай музыкі імя Станіслава Манюшкі. Конкурс пройдзе ў другі раз, з 11 па 18 верасня 2021 года ў Падкарпацкай філармоніі імя Артура Маляўскага ў Жэшуве.
06 05.2021 Навіны